Ulica Woźna, przed 1918 rokiem

Ot życie sto lat temu. Na ulicy Woźnej na przełomie XIX i XX wieku spotkać można było sporo składów ze skórami. W końcu to Garbary. Jednym z nich, chyba największy, znajdował się po północnej stronie ulicy, blisko narożnika Ślusarskiej. Właścicielem od 1902 roku był Nathan Asch, urodzony w Poznaniu w 1860 roku. Niestety nie potrafię zweryfikować, co to za ceglany budynek po lewej.
 
Na szyldach widać napisy:
po lewej przy rowerzyście „Leder Lager Skład Skór”
nad przyporą: chyba „Leder-Handlung Nathan Asch”
w wejściu: reklama kawy i coś w gotyku.
 
P.S. rower luksusowy chyba jak na tamte czasy
Ulica Woźna, skład skór, przed 1910 rokiem Ulica Woźna, skład skór, przed 1910 rokiem Ulica Woźna, skład skór, przed 1910 rokiem Ulica Woźna, skład skór, przed 1910 rokiem
Źródło fotografii: MKZ

Plac Wiosny Ludów

Ten fyrtel zna chyba każdy Poznańczyk. Plac Wiosny Ludów, który placu raczej nie przypomina, jest obecnie pstrokatym węzłem komunikacyjnym z oblepionym reklamami domem towarowym i zajechanymi budami oraz parkingiem w miejscu dawnej pierzei zachodniej placu. Plac jest dopiero od niedawna w miarę przyjazny pieszym, których potok zmierza ze Starego Rynku na ulicę Półwiejską i odwrotnie. Ulice Podgórna i Strzelecka pokonywane są bez większych problemów, bo wyłączono sygnalizację świetlną. Mimo to, sam plac z dwiema jezdniami i ważniejszymi autami, tramwajami, blokadami w barwach narodowych, mógłby być zupełnie inny. A potencjał ogromny.

Sam zabieg przemiany placu wydaje się prosty. Należy stworzyć miejsce, które połączy funkcję deptaku i ulicy, z priorytetem dla pieszych i rowerzystów. Trzeba odejść od prehistorycznego podziału przestrzeni na jezdnię i chodnik. Większa ilość elementów małej architektury zatrzyma pieszych i rowerzystów na chwilę odsapnięcia, a sama strefa stanie się miejscem bezpiecznym, z uspokojonym ruchem samochodowym i podniesionymi walorami estetycznymi. Niby niewiele.

Problemem jest również sam plac pomiędzy ulicami Św. Marcin, Wysoką i Szymańskiego, gdzie podział własnościowy uniemożliwia powstanie spójnego przestrzennie założenia.

Korzystając z zasobów fotograficznych Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz kilku innych źródeł, przypominamy w skrócie, jak ta okolica się zmieniała. I pomimo rozstrzygniętego już w 2004 roku konkursu na zagospodarowanie placu (wizualizacje na końcu) organizowanego przez Wydział Urbanistyki i Architektury UMP, nadal wiele na temat przyszłości tej okolicy nie wiadomo.

Plac Wiosny Ludów i najbliższe okolice

 Obszar dzisiejszego placu Wiosny Ludów (dawny pl. Piotra, pl. Świętokrzyski) przez stulecia był miejscem przecinania się ważnych szlaków komunikacyjnych na przedmieściu Poznania, u wylotu Bramy Wrocławskiej. Wpłynęło to zasadniczo na ukształtowanie, wytyczonego ostatecznie po pożarze miasta w 1803 r., placu, który wykorzystał istniejącą, rozchodzącą się promieniście sieć dróg.

Wiosny Ludów 50 (4)-Edit-2-2Plac Wiosny Ludów. Lata 50. XX w.

 

Kosciol_ewangelicki-reformowany_sw_Piotra_11578_Fotopolska-EuPlac Wiosny Ludów, rok 1943.

 

Wiosny Ludów 60-2Plac Wiosny Ludów, lata 60. XX w. Pośrodku, u zbiegu ulic Szkolnej i Podgórnej, nadbudowany budynek dawnej komory celnej (północnej) z końca XVIII w., po prawej pozostałości kamienicy z początki XX w. mieszczącej kawiarnię Centralną, potem cukiernię Ludwika Bręczewskiego
 plac-piotra-1840-1850-001Kościół Św. Piotra oraz Hotel Wiedeński, ok. 1840 roku…

 

Spreewald_026… i jego pierwowzór z niemieckiego Straupitz.

 

Przez lata zabudowa placu ulegała licznym przebudowom. Początkowo miała ona charakter małomiasteczkowy o rozproszonych, chaotycznie rozmieszczonych niskich domach z ogrodami i budynkami gospodarczymi. Pod koniec XVIII i na początku wieku XIX przy placu pojawiły się kalenicowo ustawione, piętrowe budynki, m.in. tworzący zachodnią pierzeję dom Samuela Waychnera, późniejszy Hotel Wiedeński. Na poniższej fotografii widoczne pozostałości wzniesionej latach 1873-1874 w miejscu Hotelu Wiedeńskiego luksusowo wyposażonej kamienicy lekarza Józefa Koszutskiego.

 

 

Plac Wiosny Ludów-2

 Narożnik ulic Wysokiej i Szymańskiego. W tle kamienice przy ulice Podgórnej. Rok 1945.

 

Struktura urbanistyczna placu uległa znacznemu zniszczeniu w wyniku działań wojennych i późniejszych prac „porządkowych”, które doprowadziły do rozbiórki prawie całej zabudowy placu. Tereny u zbiegu ulic Półwiejskiej i Krysiewicza oraz między ulicami Szymańskiego, Św. Marcin i Podgórną zostały zagospodarowane jako obsadzone trawą i niską zielenią skwery.

Widok na pusty kwartał od strony skrzyżowania ulic Św. Marcin i Wysokiej.

MKZ_II_0000492

Plac Wiosny Ludów, przed 1954 rokiem. W tle tramwaj na ulicy Półwiejskiej. Po prawej kamienica u zbiegu ulic Szymańskiego i Krysiewicza wzniesiona dla rentiera Luisa Jaretzkiego, jeszcze przed skuciem detali elewacji. Wewnątrz znajdują się zachowane do dziś żeliwne schody z odlewni Lesserów z 1880 r.

 

MKZ_II_0000559

Ruiny kamienic przy ulicy Podgórnej (ówczesna Walki Młodych). Rok 1945.

 

Na starszej fotografii widoczne ruiny neorenesansowej kamienicy zbudowanej dla doktora Michała Nieszczoty. Po drugiej stronie ulicy Strzeleckiej pozostałości okazałej, neobarokowej kamienicy własnej architekta Paula Kartmanna z 1894 r. z narożem zwieńczonym kopułą, wzniesionej na miejscu słynnej Gospody Pod Złotą Gęsią.

 

Ulica Półwiejska, widok w kierunku placu Wiosny Ludów i ulicy Szkolnej. Rok 1945.

MKZ_II_0000561

MKZ_II_0000552

Skrzyżowanie ulic Szkolnej, Podgórnej i Św. Marcin, rok 1945. Po lewej stronie widoczne pozostałości wzniesionej w latach 1873-1874 luksusowo wyposażonej kamienicy lekarza Józefa Koszutskiego, zbudowanej w miejscu Hotelu Wiedeńskiego. Niewielki pawilon u zbiegu ulic Św. Marcina i Podgórnej o cechach Rundbogenstil mieścił cukiernię, a potem pasmanterię.

 

 

Od lat 90. XX w., poprzez wzniesienie budynku na narożniku ulic Szkolnej i Podgórnej, budynku u zbiegu ulic Św. Marcin i Podgórnej oraz odtwarzającego wschodnią pierzeję domu handlowego Kupiec Poznański, plac odzyskuje dawny układ urbanistyczny w nowoczesnej architektonicznie formie.

 

 

Ulica Podgórna i plac Wiosny Ludów, rok 1969.Ulica Podgórna i plac Wiosny Ludów, rok 1969.

Wzniesiony w pierwszej połowie XIX w. zbór św. Piotra wraz z piętrową pastorówką wyraźnie dominował nad otaczającą go zabudową. Z czasem, na przełomie XIX i XX w., poprzez budowę trzy- i czteropiętrowych kamienic, plac uzyskał zwartą zabudowę pierzejową o charakterze wielkomiejskim, co, jak wynika z archiwalnych fotografii, wpłynęło na zmianę przestrzennego odbioru kościoła.

 

Zniszczony w wyniku działań wojennych kościół św. Piotra, wzniesiony w latach 1838-1841 dla gminy ewangelicko-reformowanej od początku budził kontrowersje mieszkańców miasta i był nazywany „portkami księdza”. Po prawej kamienica Jaretzkiego.

 

MKZ_II_0000570

Skrzyżowanie ulic Półwiejskiej i Krysiewicza, rok 1948.

 

MKZ_II_0000564

 Skrzyżowanie ulic Półwiejskiej i Krysiewicza, rok 1949.

 

Skrzyżowanie ulicy Szymańskiego oraz placu Wiosny Ludów. Rok 1945.

Wiosny Ludów 70-2

Plac Wiosny Ludów i ulica Strzelecka, lata 70. XX w.

 

Św. Marcin Podgórna ok 1900

Fotografia wykonana z kamienicy przy ulicy Podgórnej. Na pierwszym planie pawilon u zbiegu ulic Św. Marcina i Podgórnej (w tym miejscu obecnie pomnik Hipolita Cegielskiego) oraz północna pierzeja nie istniejących kamienic przy ulicy Św. Marcin i placu Wiosny Ludów. Fotografia wykonana ok. 1900 roku.

 

Podgórna 1937

Ulice Św. Marcin i Podgórna. Na tej fotografii z 1937 roku tradycyjnie już goszczą dwa pingwiny z budki z lodami z pobliskiego narożnika.

 

ul_Podgorna_251509_Fotopolska-Eu

Plac Wiosny Ludów oraz ulice Św. Marcin i Podgórna w pierwszej dekadzie XX wieku.

 

ul_Podgorna_738825_Fotopolska-Eu

Plac Wiosny Ludów oraz ulice Św. Marcin i Podgórna w drugiej dekadzie XX wieku. Na pierwszym planie dom towarowy rajcy miejskiego W. Schweigera z początku XX w. charakterystycznymi dużymi oknami wystawowymi.

 

Poniżej wygrane koncepcje przebudowy placu Wiosny Ludów (2004).

a,pic1,1017,6495,9931,show2 a,pic1,1017,6495,9930,show2

Tekst: Aleksandra Dolczewska

Wstęp: Tomasz Hejna

Autorka korzystała z artykułu dr Iwony Błaszczyk „Plac Wiosny Ludów. Historia i przekształcenia przestrzenne” KMP 2007/3.

Źródło starych fotografii: MKZ, fotopolska.eu, wikia.pl, wieczorkiewicz.org, prywatne zbiory.

Fotografie teraźniejsze: T. Hejna

Góra Kawalerska, Śródka i okolice

Góra Kawalerska to nazwa nieistniejącego już wzgórza znajdującego się na terenie Śródki. W średniowieczu była najwyższym punktem w okolicach Ostrowa Tumskiego. Z jednego ze zboczy wypływało nawet źródło, a samo miejsce, zanim dotarło tam chrześcijaństwo, było miejscem kultu religijnego.

W połowie XVII w. na wzgórzu został ufundowany przez wojewodę kujawskiego kościół reformatów (św. Kazimierza), który budowano do roku 1685. W 1693 roku rozpoczęto wznoszenie przylegającego do kościoła klasztoru.

5BbF4lmFhtBm7K2B3P5u_ar16x9Reformatow fort trio

Ze względu na podmycia, zdecydowano o wzmocnieniu północnej ściany kościoła widocznymi na fotografiach masywnymi skarpami.

W roku 1794 prusacy dokonali kasaty zakonu i do roku 1847, kiedy przekazano klasztor Zakładowi dla Głuchoniemych, pełnił również funkcję szpitala. Zakład dla Głuchoniemych został powołany do życia w roku 1832 przy istniejącym tu seminarium nauczycielskim. Podczas walk o Poznań w roku 1945 poważnie ucierpiał dach oraz wieżyczka kościoła, której po dziś dzień nie odbudowano. Obecnie w budynkach poklasztornych znajduje się Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Głuchych, a kościół należy do parafii Kościoła Polskokatolickiego.

Budynki ośrodka mają przejść niebawem remont elewacji. W tej chwili wymieniana jest stolarka okienna i drzwiowa.

Bydgoska zaklad-9

Dziedziniec dawnego klasztoru

Dziedziniec dawnego klasztoru

Dziedziniec dawnego klasztoru

Dziedziniec dawnego klasztoru

Kościół Św. Kazimierza

Kościół Św. Kazimierza

Bydgoska zaklad-13Bydgoska zaklad-10Bydgoska zaklad-11

Widok ze szkoły na zachód

Widok ze szkoły na zachód

Bydgoska zaklad-22

Bydgoska zaklad-21 Bydgoska zaklad-24 Bydgoska zaklad-28Srodka przedpoW czasie istnienia seminarium nauczycielskiego i zakładu wybudowano dodatkowo: w latach 1836-37 budynek połączony z klasztorem łącznikiem, z licowaną dwubarwną ceglaną elewacją oraz w 1907 budynek nowej szkoły wraz z salą gimnastyczną. Powstała również willa dla dyrektora zakładu.

Bydgoska zaklad-15 Bydgoska zaklad-18Bydgoska zaklad-26 Bydgoska zaklad-29 Bydgoska zaklad-30 Bydgoska zaklad-34 Bydgoska zaklad-35 Bydgoska zaklad-36 Bydgoska zaklad-19 Bydgoska zaklad-25

Ostatecznie wzniesienie, gdzie znajduje się zakład, zostało zniwelowane podczas budowy fortu Reformatów, a później budowy ulicy Podwale. Zarys fortu jest nadal widoczny. Obecnie znajduje się tam Dom Opieki Społecznej, ale wiele pozostałości fortu, cegły, kamienie świadczą o tym, że nie został on rozebrany całkowicie.

Fort Reformatow (1) Fort Reformatow (2) Fort Reformatow (3) Fort Reformatow (4)Mapka-21Fort Reformatów 0v9Vh1rdfYaBcQiEDWKv_ar16x9 Fort Reformatów10608240_533776046800218_2423623628051523532_oI kilka widoków na okolicę…Bydgoska zaklad widoki-12 Bydgoska zaklad widoki Bydgoska zaklad widoki-3 Bydgoska zaklad widoki-4 Bydgoska zaklad widoki-10

Stare fotografie pochodzą z http://cyryl.poznan.pl/

Ulica Królowej Jadwigi, lata 50.te XX wieku i wcześniej

Ulicę Królowej Jadwigi wytyczono po niwelacji umocnień twierdzy poligonalnej. W okresie międzywojennym ulica nosiła nazwę Wałów Królowej Jadwigi. Po II wojnie światowej wydłużono ją w kierunku zachodnim. Linię tramwajową zbudowano w latach 1955-57. Widoczny Bastion Grolman oraz stajnie. Zwróćcie uwagę na dawny przebieg ulicy obok hotelu Poznań.

Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej JadwigiNa poniższych fotografiach widać dawny przebieg ulicy

I kilka dodatkowych zdjęć ulicy

Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi Ulica Królowej Jadwigi, biurowiec Maraton Garden Ulica Królowej Jadwigi, biurowiec Maraton Garden Ulica Królowej Jadwigi, biurowiec Maraton Garden Ulica Królowej Jadwigi, biurowiec Maraton GardenStare fotografie pochodzą ze zbiorów MKZ